پایش مداوم کیفیت هوا در بیمارستان ها

در سال‌های اخیر، مطالعات متعددی نشان داده‌اند که ذرات معلق ریز PM2.5 و PM10، ترکیبات آلی فرار، دی‌اکسیدکربن و میکروارگانیسم‌های معلق در هوا می‌توانند نقش مهمی در انتقال بیماری‌ها داشته باشند. اگر تهویه به‌درستی تنظیم نشود یا فیلترها به‌موقع تعویض نشوند، حتی بخش‌هایی مانند اتاق‌های عمل یا ICU که باید بالاترین استاندارد را داشته باشند، در معرض خطر قرار می‌گیرند. اینجاست که اهمیت پایش لحظه‌ای و ثبت داده‌های محیطی پررنگ می‌شود.

یکی از چالش‌های رایج در بیمارستان‌ها، نوسان کیفیت هوا در ساعات پرتردد است. رفت‌وآمد زیاد، باز و بسته شدن مداوم درها و فعالیت تجهیزات پزشکی، همگی بر غلظت آلاینده‌ها اثر می‌گذارند. بدون سیستم‌های سنجش پیوسته، این تغییرات اغلب نامرئی باقی می‌مانند. اما وقتی داده‌ها به‌صورت لحظه‌ای ثبت و تحلیل شوند، مدیر تاسیسات می‌تواند به‌سرعت واکنش نشان دهد؛ مثلاً سرعت فن‌ها را افزایش دهد، مسیر جریان هوا را اصلاح کند یا در صورت نیاز، بخشی را موقتاً ایزوله کند.

پایش مداوم کیفیت هوا در بیمارستان ها همچنین نقش مهمی در پیشگیری از عفونت‌های بیمارستانی دارد. فرض کنید در یک بخش داخلی، تعداد بیماران مبتلا به عفونت تنفسی طی یک ماه افزایش پیدا کرده است. بررسی پرونده‌ها شاید به نتیجه قطعی نرسد، اما تحلیل داده‌های محیطی ممکن است نشان دهد که در همان بازه زمانی، سطح دی‌اکسیدکربن بالاتر از حد استاندارد بوده یا رطوبت نسبی از محدوده توصیه‌شده خارج شده است. این اطلاعات می‌تواند سرنخ اصلی برای اصلاح سیستم تهویه باشد.

از منظر فنی، سیستم‌های پایش معمولاً شامل حسگرهای اندازه‌گیری ذرات معلق، گازها، دما و رطوبت هستند که به یک سامانه مرکزی متصل می‌شوند. این سامانه داده‌ها را ذخیره، تحلیل و در صورت عبور از حد مجاز، هشدار صادر می‌کند. در برخی مراکز پیشرفته، این اطلاعات به نرم‌افزار مدیریت ساختمان (BMS) متصل می‌شود تا واکنش‌ها به‌صورت خودکار انجام گیرد. چنین یکپارچگی‌ای باعث می‌شود خطای انسانی کاهش یابد و پاسخ‌دهی سریع‌تر شود.

نکته مهم دیگر، انطباق با استانداردهای ملی و بین‌المللی است. سازمان‌های اعتباربخشی درمانی معمولاً شاخص‌های مشخصی برای تهویه و کیفیت هوای داخلی تعیین کرده‌اند. بیمارستانی که داده‌های مستند و قابل ارائه از وضعیت هوا داشته باشد، در فرآیند ارزیابی عملکرد موفق‌تر عمل می‌کند. به‌عبارت دیگر، ثبت و نگهداری سوابق اندازه‌گیری نه‌تنها برای سلامت، بلکه برای اعتبار سازمانی نیز اهمیت دارد.

تجربه برخی بیمارستان‌های بزرگ نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری در این حوزه، در بلندمدت هزینه‌ها را کاهش می‌دهد. برای مثال، در یک مرکز درمانی خصوصی در تهران، پس از نصب سامانه سنجش آنلاین و بهینه‌سازی تهویه، میزان شکایات مرتبط با بوی نامطبوع و احساس خفگی در بخش‌ها به‌طور محسوسی کاهش یافت. علاوه بر آن، مصرف انرژی نیز با تنظیم هوشمندانه سیستم‌ها کنترل شد. این نمونه نشان می‌دهد که نگاه به کیفیت هوا نباید صرفاً هزینه‌محور باشد؛ بلکه باید آن را بخشی از راهبرد بهره‌وری دانست.

از دیدگاه تجربه بیماران، هوای سالم تأثیر مستقیمی بر احساس امنیت دارد. وقتی فردی برای جراحی یا درمان طولانی‌مدت بستری می‌شود، استرس بالایی را تجربه می‌کند. محیطی با هوای تازه، بدون بوی مواد شیمیایی یا رطوبت آزاردهنده، به آرامش روانی او کمک می‌کند. این موضوع شاید در نگاه اول نامحسوس باشد، اما در ارزیابی رضایت بیماران نقش مهمی دارد.

در طراحی بیمارستان‌های جدید، موضوع «پایش مداوم کیفیت هوا در بیمارستان ها» از همان مرحله نقشه‌کشی در نظر گرفته می‌شود. جانمایی درست هواسازها، پیش‌بینی مسیرهای جداگانه برای هوای تمیز و آلوده، استفاده از فیلترهای هپا و تعیین فشار مثبت یا منفی در اتاق‌های خاص، همگی بر اساس اصول علمی انجام می‌شود. اما حتی بهترین طراحی نیز بدون نظارت مستمر کارایی خود را از دست می‌دهد. تجهیزات فرسوده می‌شوند و شرایط محیطی تغییر می‌کند؛ بنابراین پایش مستمر مکمل طراحی اصولی است.

همچنین نباید از نقش آموزش کارکنان غافل شد. اگر پرسنل از اهمیت کیفیت هوا آگاه نباشند، ممکن است با باز گذاشتن بی‌مورد درها یا دستکاری دریچه‌ها، تعادل سیستم را بر هم بزنند. بخشی از موفقیت برنامه‌های کنترلی، به فرهنگ سازمانی بازمی‌گردد. وقتی همه بدانند که تهویه مناسب بخشی از زنجیره ایمنی بیمار است، همکاری بیشتری شکل می‌گیرد.

در شرایط بحرانی مانند شیوع بیماری‌های ویروسی، اهمیت این موضوع دوچندان می‌شود. تجربه همه‌گیری کرونا نشان داد که تهویه مناسب و گردش هوای کافی تا چه اندازه در کاهش انتقال نقش دارد. بیمارستان‌هایی که پیش‌تر زیرساخت‌های نظارتی قوی‌تری داشتند، سریع‌تر توانستند بخش‌های ایزوله ایجاد کنند و استانداردهای فشار منفی را کنترل نمایند. این آمادگی، نتیجه نگاه بلندمدت به کیفیت هوای داخلی بود.

در نهایت، باید پذیرفت که سلامت هوا در محیط درمانی، موضوعی چندبعدی است؛ از مهندسی تأسیسات گرفته تا کنترل عفونت و مدیریت منابع انسانی را در بر می‌گیرد. «پایش مداوم کیفیت هوا در بیمارستان ها» اگر به‌درستی اجرا شود، نه‌تنها از بروز خطرات پیشگیری می‌کند، بلکه به بهبود تجربه درمان، افزایش اعتماد عمومی و ارتقای جایگاه حرفه‌ای مرکز درمانی کمک خواهد کرد. سرمایه‌گذاری در این حوزه، سرمایه‌گذاری بر جان انسان‌هاست؛ و چه اولویتی بالاتر از آن؟

http://bitazarai.com

-----------------------------------------

مهندس علیرضا بیتازر                   09201835492    

-----------------------------------------